Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (Carbon Border Adjustment Mechanism, kısaca CBAM), AB'ye ihracat yapan sanayi firmaları için yeni bir maliyet kalemi ve yeni bir raporlama yükü getiriyor. AB'nin en büyük ticaret ortaklarından biri olan Türkiye'de, özellikle demir-çelik, çimento, alüminyum ve gübre üreticileri bu değişimin tam ortasında.

CBAM nedir?

CBAM, AB içindeki üreticilerin Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS) kapsamında ödediği karbon fiyatını, AB'ye ithal edilen ürünlere de uygulayan bir mekanizmadır. Amacı "karbon kaçağını", yani üretimin karbon fiyatı olmayan ülkelere kaymasını önlemektir. İthalatçı, ürünün üretiminde açığa çıkan, yani ürüne gömülü emisyonlar için karbon maliyeti öder.

Hangi sektörleri kapsıyor?

Mekanizma şu an çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik ithalatını kapsıyor. Bu ürünleri girdi olarak kullanan sektörler de dolaylı olarak etkileniyor; AB, kapsamı ileride bu ürünlerden yapılan mamullere genişletmeyi değerlendiriyor.

Takvim: raporlamadan ödemeye

1 Ekim 2023'te başlayan geçiş döneminde AB'deki ithalatçılar yalnızca ithal ettikleri ürünlerin gömülü emisyonlarını raporladı. 1 Ocak 2026 itibarıyla kesin döneme geçildi: artık bu emisyonlar için CBAM sertifikası teslim edilmesi gerekiyor. Sertifika fiyatı AB ETS karbon fiyatına bağlı; 2026'da yapılan ithalatın beyanı ve sertifika teslimi 2027'de yapılıyor. Küçük hacimli ithalatçılar için bir muafiyet eşiği de getirildi. AB'deki üreticilere verilen ücretsiz emisyon tahsisleri 2034'e kadar kademeli olarak kaldırılacak; CBAM yükü de buna paralel olarak artacak.

Türk ihracatçıları nasıl etkileniyor?

Yükümlülük kâğıt üzerinde AB'deki ithalatçıya ait. Ancak ithalatçı, ödeyeceği tutarı belirlemek için emisyon verisini tedarikçisinden, yani Türk üreticiden ister. Doğrulanmış gerçek veri sunulamazsa varsayılan değerler kullanılır ve bu değerler genellikle gerçek emisyonların üzerinde belirlenir. Sonuç olarak emisyonunu ölçemeyen ya da yüksek emisyonla üreten firma, fiyat rekabetinde geride kalır.

Üretim ülkesinde fiilen ödenmiş bir karbon fiyatı varsa, bu tutar CBAM yükümlülüğünden düşülebiliyor. Türkiye'de İklim Kanunu ile öngörülen ulusal emisyon ticaret sistemi bu açıdan da önem taşıyor.

Biyokütle CBAM maliyetini nasıl düşürür?

CBAM'deki gömülü emisyon hesabı, AB ETS'nin izleme ve raporlama kurallarına dayanır. Bu kurallarda, sürdürülebilirlik kriterlerini karşılayan biyokütlenin yanmasından çıkan CO₂ sıfır kabul edilir. Dolayısıyla bir çimento fırınında ya da çelik tesisinin kazanında kömür veya petrokokun bir bölümünü biyokütleyle ikame etmek, ürün başına emisyon yoğunluğunu ve buna bağlı CBAM maliyetini doğrudan düşürür.

Bunun için kullanılan biyokütlenin türünün, miktarının ve kaynağının belgelenmesi gerekir. İzlenebilir bir tedarik zinciri, burada en az yakıtın kendisi kadar önemlidir.

Şimdi ne yapmalı?

  • Emisyonlarınızı ölçün: Tesis ve ürün bazında yakıt, elektrik ve proses emisyonlarını izleyen bir sistem kurun; varsayılan değerlere mahkûm kalmayın.

  • Veriyi doğrulatın: AB'deki alıcınızın isteyeceği formatta, doğrulanmış emisyon verisi hazırlayın.

  • Yakıt ikamesini planlayın: Kazan ve fırınlarınızda hangi oranda biyokütle kullanılabileceğini teknik olarak değerlendirin.

  • Tedarikinizi izlenebilir kılın: Biyokütle alımlarınızda ürün türü, miktar, ısıl değer ve kaynak kayıtlarını sevkiyat bazında tutun.

Biyolink olarak sanayi tesislerine laboratuvar analizli biyokütle tedarik ediyor, teslim edilen tonajı ve önlenen CO₂e salımını sevkiyat bazında raporluyoruz. Ayrıntılar için biyokütle tedarik sayfamıza göz atabilir ya da bize ulaşabilirsiniz.